Markuszów – cmentarz żydowski

Pierwszy, stary kirkut w Markuszowie powstał w XVII w. Nie ma dziś po nim śladu. W XIX w. powstał nowy cmentarz i używany był do 1942 roku. Z otaczającego cmentarz betonowego parkanu pozostały tylko części wschodnia i południowa – graniczące z polami uprawnymi. Cały teren porośnięty jest topolami i krzewami. Gdy usiłowałem wejść na teren cmentarza latem powstrzymały mnie pokrzywy i krzaki – naturalna ochrona. Inaczej wyglądało to jesienią. Istnieje co prawda “najkrótsza droga” ale została zamknięta przez mieszkających w pobliżu niej ludzi. Przyczyny nie znam ale w ten sposób zakończyła swój żywot ścieżka przez cmentarz. Wg informacji ŻIH na terenie cmentarza znajduje się ok 30 macew. Z innych źródeł można dowiedzieć się że jest ich 7. Jak sądzę ta druga informacja wynika z niedokładnego czytania. Cyfra 7 pojawia się bowiem w informacjach ŻIH jako liczba zachowanych bogato zdobionych macew stojących. Jednak i te informacje nie muszą zawierać “pełnej prawdy”. Na cmentarzu bowiem znajdują się i stojące macewy i poprzewracane. Te drugie często pokryte są grubą warstwą liści opadających z drzew. Usunięcie liści odkrywa jeszcze dobrze zachowane inskrypcje.

Obok macew kamiennych znajdują się tu i wykonane z betonu. Poza tym teren jest zaniedbany i rzadko odwiedzany.

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Zdjęcia wykonałem 29.11.2009 r.

O wyjątkowości cmentarza niech świadczy to, że w najbliższej okolicy nie ma innego tak dobrze zachowanego kirkutu.

W Puławach były dwa kirkuty. Na terenie starego (we Włostowicach) znajduje się obecnie tartak. Nowy przy ulicy Piaskowej to obecnie plac zajezdni autobusowej. Jedynie kamień z tablica na cmentarzu wojennym (obok zajezdni) przypomina o istnieniu cmentarza żydowskiego (tablica była co najmniej raz kradziona). Fragmenty macew odnaleziono w podmurówce rozbieranego garażu gdzieś w mieście.

W Końskowoli zdewastowany cmentarz jest zupełnie przemilczany w informacjach regionalnych. Teren zarastają drzewa i nie ma żadnych macew.

W Kurowie lokalizację cmentarza zaznaczono na planie Kurowa umieszczonym na tablicy w centrum miejscowości. Teren cmentarza to “łąka” przecięta ścieżką i nic więcej.

W Kazimierzu Dolnym istniały dwa kirkuty. Na miejscu starego jest obecnie boisko szkolne. By zachować pamięć o dawnym przeznaczeniu tego miejsca w murze przy boisku umieszczono fragmenty macew z inskrypcjami. Nowy cmentarz zdewastowany z kilkoma macewami stojącymi na swoich miejscach. Reszta tablic tworzy lapidarium.

W Bobrownikach cmentarz żydowski znalazł “prywatnego sponsora”. Syn pochowanej tu kobiety przy współpracy jednej z organizacji żydowskich wystawił pomnik. Teren ogrodzony. Nieliczne fragmenty zachowanych macew.

W Baranowie teren cmentarza upamiętniony tablicą. Brak macew.

W Janowcu istnieje na razie tylko plan upamiętnienia miejscowego kirkutu. Towarzystwo Przyjaciół Janowca odzyskuje ocalałe fragmenty macew w celu wykorzystania ich przy budowie pomnika lub lapidarium.

Z powyższych powodów podejście władz lokalnych w Markuszowie do posiadanego cmentarza jest co najmniej dziwne. W pobliskim Garbowie włączono do tras turystycznych stary, zaniedbany do niedawna cmentarz katolicki. A tu nic się nie dzieje, tylko rosną drzewa, krzewy i trawa.

Zdjęcia z 30.04.2011r. :

Po raz wtóry odwiedziłem cmentarz. Minął ponad rok i zmiany choć są to niewielkie. Nadal warto patrzeć pod nogi.

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Południowo-wschodni narożnik został częściowo oczyszczony z krzewów. Jeszcze leżą powycinane gałęzie ale już znalazłem coś nowego, czego wcześniej to nie dostrzegłem – leżącą, uszkodzoną macewę.

Obrazek

Brak na niej śladów długiego przebywania na dworze. Została odkopana? Przyniesiona? A może tylko jej poprzednio nie zauważyłem? Nie wiem.

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Obrazek

Lokalizacja

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *