Żyrzyn – kwatera wojenna

Do Żyrzyna wybrałem się zaopatrzony w skromną, lecz jak sądziłem wystarczającą wiedzę. A wiedziałem tylko, że na cmentarzu parafialnym, w jego pn.-zach. części mogę odnaleźć kwaterę z pierwszej wojny światowej. Poszukiwania w wyznaczonej części nic nie dały. Jeszcze dla pewności obszedłem cały cmentarz – też bez rezultatów. Po powrocie do domu zwróciłem się z pytaniem o więcej informacji do autorów wskazówki z której skorzystałem, czyli do Oddziału Wojskowego PTTK w Chełmie. Szybko też otrzymałem odpowiedź:

Kwatera wojenna.
Żyrzyn, gm. Żyrzyn, pow. Puławy,
Częściowo zachowana. Usytuowana była w północno-zachodniej części cmentarza parafialnego. Pierwotnie otoczona była drewnianym płotem. Składała się z 45 mogił, na których stały drewniane krzyże z daszkami. Po kwaterze zachowały się 3 kamienne stele. Pozostała powierzchnia zajęta przez pochówki cywilne. Pochowano tu 137 lub 187 żołnierzy niemieckich ( z 218 i 220 rezerwowych pułków piechoty)poległych 7 sierpnia 1915 r.
Źródła: APL CKKPP 1915-1918, SYG 14(S.6-6V,16-17),

Więc szukać powinienem nie kwatery, a 3 kamiennych stel. Pojechałem jeszcze raz. I jeszcze raz, tym razem dokładniej obejrzałem pn.-zach. część cmentarza. Znów bez efektów. Teraz już zacząłem też pytać ludzi. Nikt nic nie wiedział.

W kolejnym kroku zwróciłem się o pomoc do jednego z członków Grupy Rekonstrukcji Historycznych „Wilki” działającej w Żyrzynie. W pracach Grupy bierze udział i ksiądz z Żyrzyna i na jego pomoc szczególnie liczyłem. W odpowiedzi otrzymałem tylko informację, że była ekshumacja i ciała przeniesiono pod pomnik. I po tym kontakt się urwał. Ale jak pomnik to już jakiś ślad. Co prawda jedyny pomnik na cmentarzu to pomnik poświęcony powstańcom z 1863 roku oraz partyzantom BCh i żołnierzom Wojska Polskiego z 1939 r. ale to też ułatwienie. Przecież da się ustalić kiedy pomnik stanął więc kiedy już kwatery z 1915 roku nie było.

Tu znów zostałem zaskoczony. Informację o pomniku znalazłem w książce wydanej w 1997 roku autorstwa Mieczysława Rybaka pt. „Żyrzyn i okolice. Zarys dziejów„. Pomnik powstał w latach osiemdziesiątych. W książce zamieszczono jego zdjęcie z datą sfotografowania. I to by sprawę pewnie zakończyło gdyby na 91 str. tej książki nie było takiej informacji:

W majątku Żyrzyn, gdzie znajdowała się gorzelnia, żołnierze rosyjscy rozbili beczki ze spirytusem i raczyli się do woli. Działając pod wpływem alkoholu stawili silny opór, w wyniku którego nacierający Austriacy ponieśli duże straty w ludziach, o czym świadczyły liczne nagrobki na miejscowym cmentarzu, gdzie ich pochowano.Obecnie pozostały już tylko 3 nagrobki cementowe lejtnantów.

Autorowi nikt nie powiedział, że nagrobków już nie ma?

Poniżej zdjęcia pomnika, który pewnie bardziej się nadaje do kilku innych działów niż poświęconego cmentarzom z Wielkiej Wojny. Pod nim mogą spoczywać i żołnierze polegli w 1915 roku.

Zdjęcia z 08.09.2009

Dzięki jednemu z mieszkańców Żyrzyna udało mi się dotrzeć do resztek kwatery wojennej. Znajduje się ona w części północno-wschodniej cmentarza parafialnego, a nie północno-zachodniej.

Zdjęcia z dnia 20.04.2011.

Tak przy okazji dowiedziałem się o miejscu w którym polegli żołnierze spoczywali zanim przeniesiono ich na teren cmentarza parafialnego. Po zakończeniu walk w Żyrzynie pochowano ich tymczasowo w pobliżu miejsca w którym polegli, w parku przy dawnym dworku Ignacego Wessla. Po ekshumacji w mogile podobno pozostało jedno ciało. Poległego żołnierza upamiętniono cementowym pomnikiem nagrobnym z napisem: „Nieznany żołnierz który poległ w wojnie europejskiej 1915 roku

Lokalizacja

2 thoughts on “Żyrzyn – kwatera wojenna

  1. Witaj. Prowadzę stronę na fejsie Wsie Lubelszczyzny-historia i tradycje.
    Pochodzę z okolic Żyrzyna.
    Niestety już tych nagrobków austriackich nie ma… Cieszę się że zrobiłeś te zdjęcia
    Pozdrawiam

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.